Bouw en werking

De onderdelen van een maaidorser kun je indelen in vier groepen, namelijk:
•	het maai- en invoergedeelte (A);
•	het dorsgedeelte (B);
•	het reinigingsgedeelte (C);
•	de graanopvang (D).

De onderdelen van deze vier groepen zie je in figuur . Hieronder komen deze onderdelen aan de orde.

Figuur 1-2: De onderdelen van een maaidorser worden ingedeeld in vier groepen.

Maai- en invoergedeelte
Het maaigedeelte bestaat uit de haspel (1), het mes (2) en de invoervijzel (3).

Figuur 1-3: De haspel houdt het gewas tegen het mes.

De haspel houdt het gewas tegen het mes aan. Het mes beweegt tussen stilstaande vingers en knipt het gewas
af. Als het gewas gelegerd is (plat op de grond ligt), kun je met de haspel het gewas oppakken. Bij een gelegerd gewas kun je ook arenheffers gebruiken om te voorkomen dat het mes de aren afknipt.

Figuur 1-4: Het mes beweegt tussen stilstaande vingers.

De  haspel  brengt  het  afgeknipte  gewas  naar  de  invoervijzel.  Deze  vijzel  transporteert  het  gewas  naar  het
midden van het maaibord. De intrekbare pennen van de invoervijzel brengen het gewas vervolgens naar de invoerketting (4). De invoerketting transporteert het gewas ook over de stenenvanggoot (5). Eventueel meege- komen stenen vallen in die vanggoot. De stenen zouden anders de trommel (6) en de mantel (7) beschadigen. De stenenvanggoot moet je regelmatig leegmaken.

Dorsgedeelte
Vanaf de invoer en de stenenvanggoot komt het gewas in het dorsgedeelte terecht. Bij de meeste maaidorsers bestaat het dorsgedeelte uit een dorstrommel, een afneemtrommel en een centrifugaalafscheider. Bij sommige maaidorsers zit de centrifugaalafscheider voor de dorstrommel, bij andere erachter. Onder deze trommels en afscheiders bevindt zich een dorsmantel, ook wel dorskorf genoemd.

Figuur 1-5: Bij het dorsen in de dorstrommel valt ongeveer 90% van de graankorrels door de mantel.

Het gewas moet tussen de sneldraaiende dorstrommel (6) en de stilstaande mantel (7) door. Het te dorsen
zaad wordt dan als het ware uit de aar of de kolf gewreven en geslagen. 90% van de korrels, het kaf, stukjes

kort stro en de stukjes aar vallen door de mantel en komen op de voorbereidingsbodem (8) terecht. De mantel
is als het ware een grove zeef. Aan de onderkant van de mantel kunnen beukerplaten gemonteerd worden. Beukerplaten zijn platen waarmee je het voorste gedeelte van de mantel afdicht. Je monteert beukerplaten om agressiever te dorsen. Dit is soms nodig om de baarden van de gerstekorrels af te wrijven. Door het afdichten van een gedeelte van de mantel neemt de capaciteit van de maaidorser af. Daarom gebruik je beukerplaten alleen als het echt nodig is.

Figuur 1-6: Zijaanzicht van het dorssysteem

Het stro gaat naar de afneemtrommel (9) die ook wel de antiwikkeltrommel genoemd wordt. Deze trommel
voorkomt dat het gewas rond de dorstrommel wikkelt.

De volgende trommel is een centrifugaalafscheider (11). Doordat deze trommel zeer snel draait worden de nog aanwezige losse graankorrels uit het stro geslingerd. Deze graankorrels vliegen door de mantel (12) en komen ook op de voorbereidingsbodem terecht.

Figuur 1-7: De nog aanwezige graankorrels worden door de centrifugaalafscheider uit het stro geslagen.

Vanuit de centrifugaalafscheider wordt het stro met nog enkele graankorrels en stukjes aar erin op de schudders
gebracht om de laatste korrels en aren uit het stro te ‘schudden’. Een tweede afneemtrommel (13) zorgt dat het  stro  netjes  op  de  eerste  trap  van  de  schudders  gelegd  wordt.  Een  rubberen  flap  (14)  zorgt  ervoor  dat wegvliegende korrels vanuit de trommel worden tegengehouden. De schudders schudden de nog aanwezige korrels en stukjes aar uit het stro. De bovenkant van een schudder bestaat uit grove openingen waar de korrels
en de stukjes aar doorheen vallen. Via de schuddergoten die onderaan de schudders zitten, stromen de korrels
en de stukjes aar naar de voorbereidingsbodem. Bij sommige maaidorsers lopen de schuddergoten niet tot aan de voorbereidingsbodem. De korrels en stukjes aar van alle schudders komen dan op één schudderterug- voerbodem terecht. In figuur staat de schudderterugvoerbodem (21). Op de schudders zitten hanenkammen die het stro naar achteren transporteren. Het stro valt uiteindelijk achteraan van de schudders af. Als je het stro wilt hakselen, moet je het stro dat van de schudders af komt door een strohakselaar sturen. De strohakselaar zie je in figuur (50).

Bij het dorsen van graan zijn de schudders beperkend voor de capaciteit van de maaidorser. Er zijn daarom diverse oplossingen bedacht om de capaciteit van maaidorsers te vergroten, namelijk: een roterende axiaalaf- scheider en extra schudtanden boven de schudders.

Figuur 1-8: De schudders halen de laatste korrels uit het stro.

Reinigingsgedeelte
Nadat  de  korrels  uit  het  stro  gedorst  zijn,  zitten  er  nog  kaf,  stukjes  stro  of  aar  tussen  de  korrels.  Door  het gedorste product te reinigen komt er uiteindelijk een schoon product in de graantank. Het reinigingsgedeelte bestaat onder andere uit een voorbereidingsbodem, zeven en een windmolen. Het gedorste product komt op
de voorbereidingsbodem, die een schuddende beweging maakt. Hierdoor worden het graan, de stukjes aar, het kaf en het korte stro naar het eerste deel van de bovenzeef getransporteerd. Tijdens dit transport komt het lichte materiaal bovenop te liggen, terwijl de zware graankorrels naar beneden zakken.

Figuur 1-9: De voorbereidingsbodem transporteert het graan naar de zeven.

Onder invloed van de luchtstroom van de windmolen (17) wordt een gedeelte van het kaf dat van de voorberei-
dingsbodem komt meteen uit de maaidorser geblazen. Het zwaarste graan valt direct door de verlenging (16) van  de  voorbereidingsbodem,  door  het  eerste  deel  van  de  bovenzeef  (18)  en  door  de  onderzeef  (20).  De ongedorste aren, de lichtere korrels, een gedeelte van het kaf en het korte stro komen op de bovenzeef (19) terecht. De windmolen blaast het kaf en het korte stro uit het tweede deel van de bovenzeef naar buiten. De bovenzeef wordt ook wel kortstrozeef genoemd; de onderzeef wordt wel graanzeef genoemd.

Bij sommige gewassen zoals blauwmaanzaad wordt de verstelbare onderzeef vervangen door een niet-verstel- bare gatenzeef om het zaad nog beter te reinigen.

Figuur 1-10: Stukjes aar, het korte stro en het kaf worden van het graan gescheiden door de luchtstroom en de heen-en-weergaande beweging van de zeven.

De korrels en de stukjes aar vallen op de onderzeef (20). De korrels vallen door de onderzeef heen en worden
door  de  vijzel  (25)  naar  de  graantank  getransporteerd.  De  ongedorste  aren  komen  aan  het  eind  van  de onderzeef en vallen in de retourvijzel. Deze aren worden opnieuw gedorst en komen weer op de voorbereidings- bodem terecht.

Graanopvang
Het graan dat door de onderzeef valt komt in de vijzel (25) terecht. De vijzel transporteert het graan naar de graanelevator, die op zijn beurt het graan overbrengt naar de graantankvijzel (26). Vanuit de graantankvijzel wordt de graantank gevuld.

Figuur 1-11: Het graan wordt naar de tank vervoerd.

De graantank wordt met de losvijzel (28) leeggemaakt. Om te voorkomen dat de losvijzel vastloopt zijn er in
de graantank boven de losvijzel verstelbare platen aanwezig. Met deze platen kun je de hoeveelheid graan regelen die naar de losvijzel stroomt.

De namen van alle onderdelen van een maaidorser staan in figuur .

Figuur 1-12: De onderdelen van een maaidorser

Vragen

Het maaigedeelte van een maaidorser bestaat uit de haspel, het mes en de invoervijzel. Noem twee functies van de haspel.
De invoerketting van een maaidorser voert behalve het gewas ook vaak stenen naar binnen. Wat gebeurt er met die stenen?
Waarom monteer je beukerplaten aan een maaidorser? Op welke plaats monteer je ze?
De  voorbereidingsbodem  transporteert  het  graan  naar  de  zeven.  Er  zijn  twee  zeven:  een  boven-  en  een onderzeef. Wat is het verschil in functie tussen de bovenzeef en de onderzeef?
Wat gebeurt er met het materiaal dat van de onderzeef valt? Leg uit wat ‘interne retour’ is.